تخریب کاروانسرای روس‌ها ، تخریب هویت و حافظه تاریخی

تقابلِ توسعه و حفاظت؛ نگاهی به ماجرای تخریب «کاروانسرای روس‌ها» در سبزوار
تخریب کاروانسرای روس‌ها در سبزوار که به‌عنوان لکه ارزشمند در نقشه‌های تاریخی ثبت شده بود، منجر به ورود جدی دستگاه قضایی برای توقف عملیات و پیگرد متخلفان شده است.

در این محتوا با شبکه هنر و معماری ستاوین همراه باشید تا نگاهی به تقابلِ توسعه و حفاظت؛ نگاهی به ماجرای تخریب «کاروانسرای روس‌ها» در سبزوار داشته باشیم. بنای تاریخی موسوم به «کاروانسرای روس‌ها» (ژاندارمری سابق) در سبزوار، که به‌عنوان بخشی از حافظه کالبدی و روایتگر دوره‌ای از تاریخ معاصر ایران در این شهر شناخته می‌شد، اخیراً علی‌رغم دارا بودن ضوابط حفاظتی، هدف عملیات تخریب قرار گرفت. این رویداد که واکنش اداره میراث فرهنگی و ورود قاطع دادستانی را در پی داشت، پرسش‌های بنیادینی را پیرامون نحوه نظارت بر بافت‌های تاریخی و مسئولیت دستگاه‌های اجرایی در صیانت از میراث معماری ایران مطرح کرده است.

 رییس اداره میراث فرهنگی سبزوار با تایید تصاویر منتشر شده در فضای مجازی درباره تخریب اثر تاریخی «کاروانسرای روس‌ها» در این شهرستان گفت: از نظر ما تخلف شهرداری در این تصمیم محرز است و آن را پیگیری قضایی خواهیم کرد.

مجتبی کاویان در سبزوار اظهار کرد: کاروانسرای روس‌ها یک ژاندارمری و بنای تاریخی در کنار کمربندی شمالی سبزوار در دوران پهلوی بوده که در زمان اشغال اتحاد جماهیر شوروی، نیروهای نظامی در این ژاندارمری خارج از شهر مستقر می شدند و متاسفانه تخریب شد. (‌روزنامه انتخاب / کد خبر: ۹۳۸۷۳۹ )
 

وی افزود: این بنا سردر باشکوهی داشت که برای ثبت در فهرست آثار ملی اقدام شده بود. طی این مدت هم منطقه ای تاریخی شناخته میشد و در نقشه‌های ابلاغی به عنوان لکه ارزشمند معرفی شده است. به این معنا که برای تخریب این مکان باید حتما استعلام میراث فرهنگی را داشته باشند.

به گزارش ایلنا ، خبرنگار فارس برای بررسی ابعاد این موضوع به سراغ علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث‌فرهنگی رفت و وی درمورد تخریب این بنای تاریخی توضیحاتی ارائه کرد.

ایزدی با اشاره به بازنگری محدوده بافت تاریخی سبزوار در سال ۱۴۰۳ اظهار کرد: در این بازنگری، اجزا و عناصر تاریخی نیز مشخص شده و موضوع از سوی وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به تمام دستگاه‌های ذی‌ربط و ذی‌مدخل، از استانداری و اداره‌کل راه و شهرسازی تا معاونت عمرانی و شهرداری سبزوار و شهرداری منطقه، ابلاغ شده است.

وی افزود: در این طرح، عکس و تصویر بنا نیز مشخص است و این پلاک به صورت لکه‌گذاری‌شده در طرح آمده و اعلام شده که تابع ضوابط و مقررات قانونی است. بنابراین هیچ دستگاهی نمی‌تواند ادعا کند که از موضوع اطلاع نداشته است.

مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی تصریح کرد: موضوع در سال ۱۴۰۳ ابلاغ شده و مشخصات ابلاغیه، امضا و ابلاغ وزیر نیز موجود است. ابلاغ‌ها نیز به صورت الکترونیکی انجام شده و این‌گونه نبوده که ابلاغیه به دستگاه‌ها نرسیده باشد.

ایزدی با اشاره به روند منتهی به تخریب این بنا گفت: مالک احتمالا گفته است که مردم نسبت به وضعیت بنا اعتراض دارند و با جمع‌آوری یک استشهاد محلی، ادعا کرده بود که این محل به مکانی برای تجمع معتادان و بروز آسیب‌های اجتماعی تبدیل شده است.

وی ادامه داد: اصل اعتراض ساکنان و همسایگان به وجود آسیب اجتماعی در یک ملک متروکه قابل درک است. اگر ملکی رها شود و در و دیوار مناسبی نداشته باشد، طبیعی است که افراد نابهنجار در آن تجمع کنند و همسایگان نسبت به این وضعیت اعتراض داشته باشند.

ایزدی افزود: مسئله اینجاست که از این شرایط برای تهیه استشهاد محلی استفاده شده و درخواست تعیین تکلیف بنا به شهرداری ارائه شده است. حتی کارشناسان شهرداری منطقه سبزوار ذیل نامه نوشته‌اند که باید از میراث فرهنگی درباره این بنا استعلام شود.

وی گفت: با وجود اینکه طرح و ضوابط مربوط به بافت تاریخی وجود داشته و حتی کارشناس شهرداری نیز بر لزوم استعلام از میراث فرهنگی تأکید کرده، استعلامی از میراث فرهنگی گرفته نشده و شهرداری مستقیماً به مالک اعلام کرده که ظرف مدت مشخصی بنا را تخریب کند.

مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی اظهار کرد: در زمانی که کسی متوجه موضوع نبوده، عملیات تخریب انجام شده است. قطعاً این یک نمونه بارز تخریب است و به هیچ وجه توجیه‌پذیر نیست. مالک از وضعیت بنا اطلاع داشته و شهرداری نیز در این موضوع، به نظر من، مقصرتر از مالک است.

ایزدی با اشاره به اقدامات میراث فرهنگی پیش از تخریب بنا گفت: همکاران ما پیش از این نیز درباره این بنا مکاتبه کرده بودند و تأکید شده بود که این بنا ارزشمند است و باید برای آن فکری شود.وی افزود: این بنا با توجه به شرایطش، از نظر ما کماکان واجد ارزش تاریخی است و حق حاکمیتی وزارت میراث فرهنگی ایجاب می‌کند که هر فرد یا دستگاهی که در این موضوع تخلف کرده است، چه مالک و چه کسی که بدون طی مراحل قانونی دستور تخریب را صادر کرده، پاسخگو باشد.

به گزارش شهرآرانیوز، روابط عمومی دادسرای عمومی و انقلاب سبزوار اعلام کرد، دادستان سبزوار به ماجرای تخریب «پادگان روس‌ها» ورود قاطع کرده است و عملیات متوقف و آمران و عاملان تحت پیگرد قرار گرفتند.

بر اساس اعلام روابط عمومی دادسرای عمومی و انقلاب سبزوار با دستور دادستان ادامه عملیات تخریب بلافاصله متوقف شد.

همچنین اعلام شد که بنا بر دستور دادستان، ادوات و تجهیزات مورد استفاده در تخریب نیز توقیف شد.

دادستانی سبزوار اعلام کرده است همزمان با توقف عملیات، پرونده قضایی در این خصوص تشکیل شده است و همه آمران و عاملان دخیل در این اقدام احضار شده و تحت تعقیب و پیگرد قضایی قرار گرفته‌اند.

بر اساس این دستور، دستگاه قضایی بررسی ابعاد ماجرا، نحوه انجام عملیات و مسوولیت اشخاص دخیل در تخریب را در دستور کار قرار داده است و رسیدگی به پرونده با جدیت ادامه دارد.